Wandelen en artrose

Wandelen wordt vaak als een low-impact activiteit beschouwd en standaard aanbevolen bij artrose van heup en knie. Het kan inderdaad gunstig zijn bij milde tot matige artrose, maar biomechanisch en klinisch onderzoek toont aan dat wandelen in bepaalde subgroepen kan leiden tot symptoomverergering. Obesitas verhoogt sterk de gewrichtsbelasting, wat de slijtage kan versnellen. Ter illustratie: 10 kg extra gewicht kan resulteren in zo’n 60 kg gewrichtsbelasting ter hoogte van de knie. 

Knieartrose (gonartrose) 

Bert Ameloot: “Tijdens wandelen werken aanzienlijke compressie- en schuifkrachten op het kniegewricht, met name in de mediale compartimenten. Bij varusstand, spierdisbalans (zwakke heupabductoren/quadriceps) of afwijkende voetmechanica kan het knieadductiemoment toenemen, wat sterk geassocieerd is met progressie en pijn bij knieartrose.” 

Bij patiënten met duidelijke mediale gonartrose, varusas, pijn bij belast stappen alsook beperkte spiercontrole of proprioceptie, kan langdurig of snel opgebouwd wandelen leiden tot toename van pijn, synoviale irritatie, vermijdingsgedrag en afname van de algemene fysieke activiteit. 

In deze context is wandelen biomechanisch geen neutrale stimulus, maar een repetitieve provocerende belasting. 

Heupartrose (coxartrose) 

Ook bij heupartrose is wandelen niet altijd de meest geschikte aerobe activiteit. Tijdens de standfase van het wandelen worden krachten tot 3–5 keer het lichaamsgewicht door het heupgewricht geleid. Bij beperkte heupmobiliteit (vooral extensie en endorotatie), verminderde gluteale activatie en trendelenburg- of antalgisch gangpatroon, neemt de belasting op het kraakbeen en de subchondrale structuren verder toe. Patiënten rapporteren dan vaak: 

• lies- of bilpijn na wandelen; 

• startstijfheid en nachtelijke pijn; 

• afnemende wandelafstand. 

In deze gevallen is wandelen niet zozeer “te zwaar”, maar te eenzijdig en te repetitief voor een reeds kwetsbaar gewricht. 

Waarom fietsen en zwemmen vaak betere alternatieven zijn bij artrose 

Zowel fietsen als aquatische training bieden een aerobe prikkel met significant lagere gewrichtscompressie: 

• Fietsen 

• Vermindert piekbelasting op knie en heup 

• Laat gecontroleerde beweging binnen een pijnvrije ROM toe 

• Verbetert spierkracht (quadriceps, glutei) zonder impact 

• Is goed doseerbaar (weerstand, cadans, duur) 

• Zwemmen/aquatische therapie 

• Drastische reductie van axiale belasting door drijfkracht 

• Geschikt bij hogere pijnscores en inflammatoire fases 

• Verbetert cardiovasculaire conditie en mobiliteit zonder provocatie 

Systematische reviews en richtlijnen rond artrose erkennen steeds vaker dat de ‘beste’ aerobe activiteit contextafhankelijk is, en dat alternatieven voor wandelen essentieel zijn om langdurige therapietrouw en functionele verbetering te bereiken, vooral bij gevorderde of symptomatisch instabiele artrose. 

Bij heup- en knieslijtage moet wandelen niet automatisch worden geschrapt, maar wel: 

• kritisch worden gescreend op tolerantie (belasting versus belastbaarheid) 

• gedoseerd en eventueel tijdelijk vervangen 

• gecombineerd met spierversterking en motorische hertraining 

In gevallen van duidelijke pijnprovocatie is het verstandiger om conditie eerst op te bouwen via fietsen of zwemmen, en wandelen pas later opnieuw functioneel te integreren. 

Aquatische oefentherapie verlaagt de compressiebelasting en maakt bewegen mogelijk met minder pijn, waardoor dosis en therapietrouw en het volhouden vaak beter zijn. Een RCT in JAMA Network Open (2021) bij chronische lage rugpijn vond dat therapeutische aquatische oefening gunstige effecten had op pijn, functie en kwaliteit van leven, met follow-up-effecten. 

Ook voor stenose bestaan er studies die aquatische programma’s evalueren. 

Fietsen en zwemmen lijken echter minder toegankelijk. De aanschaf en het onderhoud van een fiets zijn duur, en oudere patiënten zonder ervaring kunnen stuurproblemen ervaren. Wat zwemmen betreft, België heeft te weinig zwembaden en daarnaast vergt aquagymlessen, wat niet altijd makkelijk in een overvolle agenda past. 

BRON: MediQuality.be