Hoewel Belgische ziekenhuizen de verblijfsduur verkorten en meer inzetten op dagopnames, stijgt het aantal ongeplande heropnames en sterfgevallen niet, zo blijkt uit een studie van het KCE. Het blijft echter de vraag wat de gevolgen van deze ontwikkeling zijn voor de eerstelijnszorg, de werkdruk van zorgverleners en de ervaringen van patiënten.
De afgelopen decennia heeft het Belgische ziekenhuislandschap een ingrijpende verandering ondergaan. Verblijfsduur worden korter en da opnames worden steeds gangbaarder, onder invloed van financiële druk, maar ook door medische vooruitgang en de ontwikkeling van minder invasieve chirurgische ingrepen.
De analyse van het KCE van ongeveer 25 miljoen verblijfsduur tussen 2008 en 2022 bevestigt deze trend: de gemiddelde duur van een verblijfsduur neemt af, terwijl het aandeel van dagverblijfsduurs aanzienlijk toeneemt. Deze ontwikkeling leidt tot efficiëntiewinst, maar roept ook een vraag op: gaat het vroegtijdig ontslaan van patiënten ten koste van hun veiligheid? het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg heeft getracht een antwoord te geven op deze vraag.
Dagchirurgie in sterke opmars
Het aandeel van chirurgische ingrepen in dagziekenhuizen is gestegen van 58% in 2008 tot 66% in 2022. De specialismen die hier het meest bij betrokken zijn, zijn oogheelkunde, KNO en neurochirurgie. Deze evolutie doet zich ook voor bij oudere patiënten of patiënten met meerdere aandoeningen. Tegelijkertijd is de gemiddelde verblijfsduur gedaald van 6 naar 5 dagen.
Deze evolutie gaat niet gepaard met een verhoogd risico voor de patiënten. Noch het aantal ongeplande heropnames, noch het sterftecijfer binnen 30 dagen na ontslag is gestegen. Sterker nog, het percentage ongeplande heropnames daalt licht, van 2,0 % in 2008 tot 1,7 % in 2022. Klassieke verblijfsduur blijven daarentegen gepaard gaan met hogere heropnametarieven dan da opnames. Deze evolutie lijkt voor de meeste aandoeningen veilig te zijn, aldus het KCE, en betekent een efficiëntiewinst voor de ziekenhuizen, mits voldoende aandacht wordt besteed aan de nazorg en de ervaring van de patiënten.
Deze trend heeft verschillende voordelen. Voor de patiënt vermindert het risico op complicaties die verband houden met verblijfsduur, zoals ziekenhuisinfecties of trombo-embolische voorvallen, en maakt het een snellere terugkeer naar de vertrouwde omgeving mogelijk. Voor het ziekenhuis zorgen kortere verblijven ervoor dat bedden sneller vrijkomen, de opvangcapaciteit toeneemt en het zorgpersoneel efficiënter kan worden ingezet, temeer daar dag opname geen nachtelijke permanentie vereist, in een context van toenemende zorgvraag.
Hetzelfde geldt op internationaal niveau
Het KCE heeft 11 systematische reviews en 45 studies onderzocht over veelvoorkomende ingrepen (heup- of knieprothesen, coronaire angioplastieken, appendectomieën, cholecystectomieën, alsook over medische aandoeningen zoals hartfalen of COPD).
In de meeste gevallen werd geen verband vastgesteld tussen kortere verblijven of dag opnames en een toename van het aantal sterfgevallen of heropnames.
Er zijn echter uitzonderingen, zoals de behandeling van hartfalen in een dagziekenhuis, die leidt tot een toename van het aantal heropnames. Het is dus belangrijk om ook analyses per pathologie uit te voeren, aldus het KCE, wat het overigens voor een aantal pathologieën zal doen in het tweede deel van deze studie.
Vragen die verder moeten worden onderzocht
De geanalyseerde gegevens geven niet alle klinische en sociale determinanten weer. De impact op het zorgverbruik en de kosten voor de ambulante sector (huisartsen, thuisverpleging, kinesitherapie en ambulante contacten met de spoeddienst) moeten verder worden onderzocht, evenals de ervaringen van patiënten en hun naaste verzorgers.
Kortere verblijven vereisen vaak ook intensievere zorg tijdens de verblijfsduur, wat betekent dat er voldoende gekwalificeerd personeel beschikbaar moet zijn om de kwaliteit en veiligheid van de zorg te garanderen, benadrukt het KCE.
Een tweede rapport gericht op het gebruik van ambulante zorg en op bepaalde medische aandoeningen en operaties
In een tweede rapport, dat in het najaar van 2026 wordt verwacht, zal het KCE de impact van deze evolutie op het gebruik van ambulante zorg evalueren en dieper ingaan op een aantal medische aandoeningen en chirurgische ingrepen. Bovendien zal het KCE door middel van een raadpleging van de belanghebbenden een breder beeld krijgen van de verkorting van de verblijfsduur en het toenemende aandeel van dagopnames.
BRON: MediQuality.be
